چهارشنبه, شهریور ۳۱, ۱۴۰۰
خانهعطارباشی و طب سنتیداروهای گیاهیخواص گیاه افدرا یا ریش بز (ephedra)

خواص گیاه افدرا یا ریش بز (ephedra)

ریش بز عبارت از قطعات سبز مایل به زرد وبندبند است . این قطعات از پایه ها مختلف درختچه ارمک یا ریش بز یا هوم یا افدرا تهیه می گردد که عبارت از گونه های مختلف جنس Ephedra و اکثراٌ گونه های
میباشند هوم گیاه با سابقه استفاده چندین هزار ساله است که ظاهری درختچه ای پر انشعاب برنگ سبزمایل به زرد دارد و در دو پایه جدا از هم مشاهده میگردد . برگهای آن به صورت فلسهای کوچک قهوه ای رنگ و در محل بند ها قرار دارند

نام چینی آن MA HUANG (ماهوانگ) است و ماده موثر موجود در این گیاه افدرین می باشد.

چای مورمون (Mormon tea) و افدرا اغلب اشتباه گرفته می شوند. چای مورمون یا افدرای آمریکایی از Ephedra nevadensis  و افدرا یا Ma huang به طور عمده از Ephedra sinica به دست می آید. چای مورمون فاقد مواد شیمیایی (به ویژه افدرین) است که عامل ایجاد کننده اثرات و عوارض جانبی بالقوه هستند.

مشخصات ظاهری و گیاه شناسی

گل های ریش بز، زرد رنگ ، معطر و معمولا” در اردیبهشت ماه ظاهر می شوند، میوه ها به صورت پوشش قرمز گوشتی و آبدار میوه محصور شده در اواخر مردادماه قابل جمع آوری است. این د رختچه در اقلیم خشک و نیمه خشک ایران ، در بیابانهای استان سیستان و بلوچستان ، دشت کویر، حوضه بیابانهای مسیله، قم ،سمنان ، خراسان و دامنه های جنوبی البرز انتشار دارند. ریش بز در خطوط همباران ١٠٠میلیمتر به بالا بصورت طبیعی رویشگاههایی را بوجود می آورد. دامنه ارتفاعی رویشگاه آن معمولا” از ٨٠٠تا ١٨٠٠متر از سطح دریا متغیر است.

ریش بز اغلب در بیابانها روی سازند نئوژن که دارای تشکیلات مارنی گچی می باشد ، می روید.

سیستم رسیشه ای آن بسیار فعال بوده و انشعابات وسیعی را به پیرامون می فرستد و در انتهای ریشه های سطحی (استولون) که در خاکهای شنی گسترده شده اند، اشنعابات هوایی بصورت جستهای فراوان  ظاهر می گردند.

  • اغلب در مناطق خشک و بیابانی رشد کرده و گیاهی فوق العاده مقاوم به خشکی است.
  • دارای ریشه‌هایی است که تا حدود ۳ متر برای استفاده از رطوبت در زمین نفوذ می‌کند.
  • به طورکلی، سیستم ریشه‌ای آن بسیار فعال بوده و انشعابات وسیعی را به پیرامون می‌فرستد.
  •  ظاهری درختچه ای پر انشعاب به رنگ سبزمایل به زرد دارد و در دو پایه جدا از هم مشاهده می‌گردد.
  • برگ های این گیاه، فلس مانند، نوک تیز و در قاعده کمی به هم متصل است.
  • گل ریش بزی به رنگ سفید و به صورت مجتمع و میوه آن به شکل گوشتی ،قرمز رنگ و شیرین می‌باشد.
  • این گیاه در ماه های بهمن و اسفند به گل نشسته و معمولا در کنار چشمه‌ها و چمنزارهای مرطوب می‌روید .
  • افدرا هم به صورت خودرو می‎‌روید و هم از طریق بذر به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم کشت می‌‎شود.

گیاه افدرا در کاهش وزن و لاغری

افدرا برای کاهش وزن و چاقی و افزایش عملکرد ورزشی استفاده می شود. همچنین برای آلرژی و تب یونجه، گرفتگی بینی؛ و شرایط تنفسی مانند اسپاسم مجاری هوایی، آسم و برونشیت،برای سرماخوردگی، آنفلوآنزا، آنفولانزای خوکی، تب، لرز، سردرد، عدم عرق کردن، درد مفصلی و استخوانی کاربرد دارد. به علاوه این گیاه به عنوان «قرص آب» جهت افزایش جریان ادرار در افرادی که دارای احتباس ادرار هستند، استفاده می شود.

مهم ترین خواص ریش بز برای لاغری شامل افزایش متابولیسم بدن و سوختن چربی های انباشته شده در بدن به صورت طبیعی می باشد.این خاصیت به علت وجود افدرین و سودو افدرین در برگ های این گیاه می باشد.

ثرات درمانی افدرا

گیاه افدرا برای مدت بیش از ۲ هزار سال در سرزمین های شرقی آسیا برای درمان بسیاری از بیماری ها استفاده شده است. گیاه افدرا دارای اثرات ضد التهابی و ضد آرتریت می باشد و برای درمان برونشیت، آسم، سرماخوردگی، آنفلوانزا، سردرد، سرفه، تب بالا، ادم، بیماری های مفصلی و استخوانی و … به فراوانی مورد استفاده قرار می گیرد. علاوه بر افدرین این گیاه سرشار از تانین می باشد که اثرات محافظت کننده در نارسایی کلیوی دارد.

لاغری موضعی

امروزه افدرا در مکمل های لاغری به طور گسترده استفاده می شود. اگر روزانه ۵۰۰ کالری کمتر از حالت عادی مصرف کنید و از گیاه افدرا هم استفاده کنید، افدرین موجود در گیاه افدرا کمک می کند تا هفته ای نیم کیلوگرم وزن کم کنید. مطالعات نشان می دهد که این گیاه کمک می کند تا چربی های ناحیه شکم راحت تر سوزانده شود.

کاهش اشتها

ماده شیمیایی افدرین که در گیاه افدرا موجود می باشد بر سیستم اعصاب مرکزی موثر است و مراکز سرکوبگر اشتها را در مغز فعال می کند. در نتیجه با مصرف این گیاه، اشتهای شما محدود می شود و به شما کمک می کند تا احساس گرسنگی کمتری داشته باشید. ممکن است شما در فاصله ناهار تا شام نیازی به مصرف میان وعده نکنید و در این مدت گرسنه نشوید و نهایتا کنترل بیشتری بر زمان های صرف غذایتان خواهید داشت.

چربی سوز طبیعی

افدرین و سودوافدرین موجود در برگ های این گیاه، منجر به افزایش متابولیسم بدن و فعالیت قلب و مغز می شوند. در نتیجه سطح انرژی بدن افزایش می یابد. همه این ها به علت اثرات گرمازایی ناشی از افدرین می باشد. این گرمازایی منجر به افزایش تجزیه چربی های ذخیره شده و افزایش مصرف انرژی در بدن می شود. افدرین و نور افدرین موجود در گیاه افدرا وقتی در جریان خون آزاد می شود انتقال خون و اکسیژن را به سلول ها تسریع می کند و گلوکز و لیپید بیشتری را برای تبدیل شدن به انرژی جابه جا می کند. در نتیجه افدرا به عنوان یک چربی سوز طبیعی معرفی می شود.

ترکیبات حاوی افدرا برای لاغری

به منظور کاهش وزن لازم است تا مصرف مواد غذایی توسط افراد کاهش یابد و بدن انرژی بیشتری را بسوزاند. اگر ترکیب جادویی وجود داشته باشد تا هر دوی این اهداف را با هم تامین کند، به منظور لاغری کاربرد وسیعی خواهد داشت. افدرا گیاهی است که هر دوی این اهداف را با هم تامین می کند. البته در بسیاری از مکمل ها از ترکیبات دیگری در کنار افدرا استفاده می شود تا اثر آن را تکمیل و تشدید نماید. در بسیاری از مکمل های لاغری از افدرا در کنار کافئین یا جینسنگ استفاده می شود.

مطالعات حیوانی نشان می دهد مصرف افدرا و کافئین در کنار هم باعث کاهش اشتها و تحریک متابولیسم چربی ها و گرمازایی می شود و ترکیب این دو ماده به نسبت وقتی که هر یک از آن ها به تنهایی مصرف شوند، اثرات بیشتری خواهد داشت و اگر در دوز مشخصی مصرف شود اثرات جانبی و علائم نامطلوب کاهش می یابد.

چگونه از افدرا استفاده کنیم؟

اگر از گیاه افدرا استفاده می کنید، از یکی از منابع حاوی کافئین مانند قهوه در کنار آن استفاده نمایید و همچنین در صورت مصرف افدرا از آب زیادی استفاده کنید تا مواد خطرزای موجود در گیاه هرچه زودتر از بدن خارج شود. لازم به ذکر است، ۸۸ درصد آن بعد از ۴ ساعت و ۹۷ درصد آن بعد از ۴۸ ساعت از طریق ادرار از بدن خارج می شوند. در ضمن از افدرا در هنگام شب استفاده نکنید، زیرا این گیاه به خواب رفتن را مشکل می سازد و ممکن است مشکلات خواب یا بی خوابی برایتان به همراه داشته باشد.

اثرات جانبی افدرا

تا قبل از سال ۲۰۰۵ افدرا یک ماده قانونی و مجاز به حساب می آمد؛ اما بعد از تحقیقات متعدد و گزارشات مختلف مبنی بر عوارض خطرناک این گیاه، دو ماده افدرا و افدرین به عنوان مواد خطرناک شناسایی شدند و توسط سازمان غذا و داروی آمریکا ممنوع گردیدند؛ و اکنون بسیاری از شرکت های خارجی در ترکیب مکمل های لاغری خود از این گیاه استفاده نمی کنند.

چند مورد از عوارض این گیاه در زیر آمده است:

۱٫ عوارض ناشی از افزایش سطح انرژی در بدن مانند اضطراب، افزایش تعریق، گرگرفتگی، اختلالات خواب و بی خوابی.
۲٫ اختلالات عصبی مانند جنون، رعشه، برافروختگی، خارشک، خستگی و سردرد.
۳٫ اختلال در سیستم گردش خون مانند افزایش فشارخون و احتمال سکته از دیگر عوارض این گیاه است.
۴٫ اختلال در ژن ها: تحقیقات آزمایشگاهی نشان می دهد افدرا ممکن است فعالیت تیروزیناز و ملانین را کاهش دهد. چون افدرا بر بیان ژن تیروزیناز موثر است.
۵٫ سایر عوارض مانند اسهال، آلرژی، افزایش دفع ادرار و …

نام‌های دیگر گیاه ریش بز شامل موارد زیر است:

  • کلیشر
  • علی جونی
  • خرس گیاه
  • لحیه التیس
  • علف خرس
  • حشیشه الدب
  • ارمک
  • افدرا
  • اسپیره کوهی
  • ملکه چمنزار
  • علف داماد
  • هوم یا هوما

خواص و مزاج گیاه ریش بز

مزاج و طبع گیاه ریش بز، گرم و خشک است.

و برخی از اثرات درمانی این گیاه که به ترکیب افدرین آن نسبت داده می‎‌شود، عبارتند از:

  • اثر بر روی کاهش و افزایش وزن
  • مصرف این گیاه در خستگی عصبی و مغزی مؤثر بوده، حرکات روده و انقباض برونش را آرام کرده و ترشح بزاق و شیره معده را تحریک می‌کند.
  • موثر در استفراغ های شدید وبایی و اسهال معمولی
  • برای رفع عوارض درمان سرماخوردگی و آنفولانزا از این گیاه استفاده می‌شود، عصاره آبی گیاه برای کنترل حملات آسم استفاده می‌شود.
  • دارای اثرات ضد ویروسی، ضدباکتری و ضدالتهابی
  • مصرف دم کرده آن با تاثیر بر  به قطر رگ‌های خونی و تغییر فشار خون می‌تواند بر فرآیندهای عصبی تاثیر بگذارد و این گیاه با تاثیر بر عضلات روده می‌تواند در آرام کردن حرکات روده موثر باشد.
  • در بیماری روماتیسم از دم‌کرده آن استفاده می‌شود و برای رفع ناراحتی‌های مجاری تنفسی بسیار موثر است.
  • دم کرده آن بر ترشح آنزیم‌های معده و بر ترشح بزاق تاثیر مطلوب دارد و برای ناراحتی‌های پس از زایمان اثرات مطلوب داشته و حرکات رحم را تسریع می‌بخشد، باعث باز شدن مردمک چشم می‌شود و دم‌کرده آن حالت قی و تهوع را تسکین می‌دهد.
  • ضد آرتریت بوده و نافع برای درمان بیماری‌ های مفصلی و استخوانی،نقرس و گیرهای ادراری
  • افزایش تعرق، مدر، محرک، ضد احتقان و درمان کننده آسم
  • رفع گرفتگی و کیپ شدن بینی و همچنین برونشیت
  • بهبود عملکرد دستگاه گوارش و آرام نمودن حرکات روده
  • برای رفع مشکلات مجاری تنفسی و آسم به کار رفته و باعث تحریک جریان خون شده و مقوی قلب است.

سایر مزایای گیاه ریش بز

۱٫کاهنده وزن

۲٫درمان سرطان

۳٫بهبود عملکرد گوارش

۴٫درمان مشکلات تنفسی

۵٫تقویت کننده قلب

۶٫درمان کبد چرب

۷٫درمان استسقاء

۸٫درمان نقرس – گیر ادرار و رماتیسم

مضرات و عوارض گیاه ریش بز

در اثر مصرف خودسرانه و یا زیاده روی در مصرف گیاه ریش بز به علت وجود مقدار ناچیزی از برخی سموم در این گیاه، ممکن است عوارض جانبی این گیاه نمایان شده و مضرات گیاه ریش بز به عنوان تهدیدی برای سلامتی شما در نظر گرفته شود از این رو با احتیاط در مصرف این گیاه از بروز عوارض جانبی این گیاه جلوگیری نمایید.

چند مورد از عوارض این گیاه در زیر آمده است:

در اثر زیاده روی در مصرف گیاه ریش بز به علت سمی بودن این گیاه ممکن است عوارض جانبی این گیاه نمایان شده و مضرات گیاه ریش بز به عنوان تهدیدی برای سلامتی شما در نظر گرفته شود .از این رو با رعایت نکات زیر و رعایت تعادل در مصرف این گیاه از بروز عوارض جانبی این گیاه جلوگیری نمایید

  • مصرف این گیاه ه دلیل وجود ترکیبات آلکالوئیدی و تحریک رحم (خطر سقط یا زایمان زودرس) در دوران بارداری و همچنین شیردهی منع مصرف دارد.
  • مصرف این گیاه به علت تسریع حرکات رحم سبب زایمان زودرس می گردد .لذا برای جلوگیری از سقط جنین از مصرف این گیاه در دوران بارداری خودداری نمایید.
  • استفاده از این گیاه توسط افراد مبتلا به بیماری‌ های کلیوی توصیه نمی‌گردد.
  • در صورت مصرف دارویی خاص در مورد مصرف این گیاه حتما با پزشک خود مشورت نمایید.
  • زیاده روی در مصرف این گیاه می‌تواند مجر به اختلال در سیستم گردش خون و در نتیجه افزایش فشارخون و تبعات منفی ناشی از آن گردد.
  • با توجه به قابض بودن این گیاه مصرف آن برای مبتلایان به مشکلات صفراوی مضر است.
  • تحقیقات آزمایشگاهی نشان می‌دهد افدرا ممکن است فعالیت تیروزیناز و ملانین را کاهش دهد. چون افدرا بر بیان ژن تیروزیناز موثر است.
  • عوارض ناشی از افزایش سطح انرژی در بدن مانند اضطراب، افزایش تعریق، گرگرفتگی، اختلالات خواب و بی‌خوابی نیز از عوارض زیاده‌روی یا مصرف خودسرانه است.
  • مصرف این گیاه به دلیل اثرات محرک آدرنرژیک آن در بی‌خوابی منع مصرف دارد.
  • احتمال احتباس ادرار با مصرف این گیاه وجود دارد.

سایر هشدارها در مصرف

  • افدرین موجود در این گیاه سمپاتومیمتیک است و بنابراین در موارد افسردگی شدید و تنش های روحی نباید استفاده شود.
  • با توجه به این که آلکالوئیدهای این گیاه موجب افزایش سریع متابولیک می‌شوند مصرف آن در افراد با پرکاری تیروئید ممنوع می باشد.
  • استفاده از گیاه ریش بز در بیماران قلبی، پرفشاری خون و دیابت منع مصرف دارد.
  • استفاده از این گیاه در بزرگ شدن پروستات همراه با احتباس ادراری ممنوع است.
  • از آن جایی که این گیاه حاوی اثرات تحریکی بر سیستم عصبی مرکزی است در شرایط حساسیت به محرک‌ها منع مصرف دارد.
  • همچنین در افراد با زخم معده استفاده از این گیاه مجاز نیست.

دمنوش افترا – دمکرده گیاه ریش بز

برای تهیه دم کرده گیاه از ۲۰ گرم گیاه خشک در یک لیتر آب جوش به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه استفاده می‌شود. از این دم‌کرده روزی ۳ نوبت و یک لیوان در هر نوبت مصرف می‌شود.

نکات احتیاطی در مصرف افترا

مصرف بی‌رویه آن ممکن است باعث تپش قلب شود که در این صورت باید مصرف آن را قطع کرد.

افرادی که به ورم پروستات مبتلا هستند، نباید از این گیاه استفاده کنند.

جمع آوری : مجله سلامتی عطارباشی

مطالب مشابه

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید

خرید از فروشگاه

مطالب پیشنهادی

جدیدترین پست ها